Za pola godine novih 100 miliona duga

Trezorske obveznice spadaju u takozvanu dugoročnu vrstu vrijednosnih papira, jer im je rok dospijeća, odnosno period kada kupac obveznica može naplatiti novac od onog ko je emitovao te obveznice, duži od godinu. Emitenti obveznica su kod nas uglavnom su institucije vlasti. Kamate na obveznice uglavnom iznose između dva i četiri posto.

Trezorski zapisi spadaju u takozvane kratkoročne vrijednosne papire, sa rokom dospijeća kraćim od godinu od dana emitovanja. Kamate na trezorske zapise su znatno niže u odnosu na one koje važe za obveznice i iznose oko jedan posto.

Prodaja i obveznica i trezorskih zapisa se vrši putem berzi tako što vlada, koja ih emituje, ponudi određenu količinu obveznica ili zapisa, a prodaja se vrši najboljim ponuđačima.

Da se radi o popularnom obliku zaduživanja ilustruje podatak da su entitetske vlade, po osnovu emitovanih obveznica, na kraju 2016. godine imali dug u iznosu od oko 1,35 milijardi maraka. Pri tome je zaduženje Republike Srpske po ovom osnovu nešto veće od onog kojeg ima FBiH. Naime, na kraju prošle godine Srpska je po osnovu emitovanih obveznica bio zadužen ukupno 728 miliona KM, dok je dug FBiH iznosio 620 miliona KM.

Vrijednost emitovanih trezorskih zapisa, koje je emitovala Vlada FBiH, na kraju prošle godine je iznosio 120 miliona KM, dok je dug Republike Srpske po ovom osnovu iznosio 88 miliona maraka.

- Tu imamo dva problema. Jedan je što se to zaduženje vrši za nešto što nije racionalno, odnosno uglavnom za javnu potrošnju, a veoma malo ili nikako za investiranje, što je, faktički, kupovina socijalnog mira. S druge strane, ti vrijednosni papiri, emitovani na takav način, ostaju kod povjerilaca i s njima se slabo ili nikako ne trguje na finansijskim tržištima. To slabi ekonomsku situaciju u zemlji i na taj način imamo slabije ekonomske efekte u odnosu na one koje bi imali da se nalazimo u jednoj razvijenoj zemlji, sa razvijenim finansijskim tržištima – prokomentarisao je profesor Ekonomskog fakulteta u Sarajevu Željko Šain.



Kada se u javnosti, odnosno u medijima, govori o zaduženjima, neizostavna tema je i kredit Međunarodnog monetarnog fonda. U tom kontekstu se često spominje kako je on potrebniji Republici Srpskoj nego FBiH. Prosta matematika dokazuje ovu tvrdnju.

Naime, Vlada FBiH je u drugom polugodištu 2016. godine čak smanjila svoje unutrašnje zaduženje po osnovu emitovanja vrijednosnih papira. Tako je vrijednost emitovanih obveznica na dan 30. juna bila za 60 miliona KM manja u odnosu na kraj godine, ali je vrijednost trezorskih zapisa bila veća za 70 miliona maraka. To znači da je Vlada FBiH po ovom osnovu za šest mjeseci uspjela smanjiti svoj unutrašnji dug za 10 miliona KM.

S druge strane, Vlada Republike Srpske je povećala svoje zaduženje za više od 100 miliona KM. Tako je posljednjeg dana juna vrijednost emitovanih obveznica iznosila blizu 636 miliona KM, odnosno bila je za 92 miliona maraka manja nego na kraju godine. Od juna do decembra se povećala i vrijednost trezorskih zapisa i to za 11 miliona maraka, odnosno sa 77 na 88 miliona KM.

- Povećanje duga po osnovu emitovanih vrijednosnih papira može imati velike negativne reperkusije, jer nemamo više ni povoljan poslovni ambijent, niti imamo načina da se to oplemeni i oplodi u narednom periodu. Zbog toga treba razmisliti da se što prije pronađu drugi načini osiguranja potrebnih sredstava radi sprečavanja nelikvidnosti. Jedini izlaz iz te situacije je da se poveća zaposlenost, i to u oblasti proizvodnih kapaciteta, a ne javne potrošnje – dodao je Šain.

Ovom treba dodati i da se, za razliku od Vlade FBiH, Vlada Republike Srpske u prethodnom periodu zaduživala i kod domaćih komercijalnih banaka, a visina tog duga na kraju prošle godine iznosila je 126 miliona KM. Inače, institucije vlasti, bilo gdje u svijetu, izbjegavaju zaduženja kod komercijalnih banaka, jer su ona, po uslovima pod kojima se ti krediti dobijaju, daleko nepovoljniji od onih koje odobravaju međunarodne finansijske institucije poput Međunarodnog monetarnog fonda, Svjetske banke i slično.

(Faktor.ba)